احمد مجد الاسلام كرمانى
286
سفرنامه كلات ( فارسى )
ميرزا آقاسى را داشت آن هم معلوم بود كه توپهاى مصنوعه مرحوم حاجى ميرزا آقاسى است « 1 » كه در دوره صدارت خودش اصرار زيادى در ساختن توپ داشته ولى با آنكه ميگويند جاهل و احمق بوده اما اين قدر غيرت داشته كه كارخانه توپسازى در طهران داير نموده و طورى كار آن كارخانه را مرتب كرده بود كه همه روزه يك توپ از قورخانه خارج ميشد اما آنها كه امروز ادعاى
--> ( 1 ) پرنس الكسيس سولتيكف نويسنده و نقاش روسى كه در سال 1264 هجرى قمرى ( 1838 ميلادى ) بايران آمده و بحضور محمد شاه و حاجى ميرزا آقاسى در تهران بار يافته و در تبريز با ناصر الدين ميرزا وليعهد و درباريان او ملاقات كرده و تصويرهاى بسيار زيبا از شاه و صدر اعظم و وليعهد و بعضى از شاهزادگان كشيده است در كتاب « مسافرت به ايران » درباره حاجى ميرزا آقاسى چنين نوشته است : « اندك مدتى بعد از رسيدن به تهران به حاجى ميرزا آقاسى صدر اعظم شاه معرفى شدم پس از عبور از دالانهاى تاريك و تنگ و درهاى كوتاه ، وارد اطاقى بسيار ساده شدم كه وزير در آنجا بود . وزير پيرمردى بسيار زشت بود اما لباس بسيار فاخر از ترمههاى اعلى بر تن داشت . او با ترشروئى بسيار كه به نظر مىآمد طبيعت او بدانسان باشد ، بدون تأمل از من پرسيد : « دماغ من [ شما ] چطور است . » ضمنا چنين وانمود كرد كه موضوع اهميت چندانى ندارد و او هيچ علاقمند بدانستن آن نيست و زمانيكه من هنوز در ترديد بودم كه پاسخ اين پرسشى كه هميشه مرا متعجب ميساخت بدهم ، بحث ديگرى در خصوص طريقهء ريختن توپ بميان آورد . اين ميل بجانب توپ يكى از تمايلات منحوس وزير بود . چه اسلحهخانه تهران سه توپ و بيش از چند تفنگ شكسته نداشت ، ولى ايندو مانع نشده بود كه سفير ايران در لندن بشاه تأييد كند كه مهمات او هزاران بار مهمتر از اسلحهخانهء « وولويچ » است . راست است كه در همان موقع حاجى ميرزا آقاسى مشغول بود كه چندين توپ با دهانههاى بزرگ بريزد . او به حدى علاقمند به اين قورخانهء عزيز خود بود كه مايل بود در كارخانهء ذوب آهن خود به خاك سپرده شود با اينحال اين وزير جنگجو درويش بود . اصلش تاتار بود . قبل از اينكه صدر اعظم بشود امين ماليه شاه فعلى بود و با اينكه حاجى از فرقه صوفيه بود و اصول اخلاقى آنان طورى انعطاف پذير مىباشد كه چندان اطمينانبخش نيست ، شاه به او اعتماد كامل داشت » . « ايران در دوره سلطنت قاجار تأليف على اصغر شميم » كنت دوسرسى وزير مختار فرانسه در كتاب خود بنام « ايران » درباره حاجى ميرزا آقاسى مينويسد : -